1
گروه معماری، دانشکده فنی ـ مهندسی گرمسار،گرمسار، ایران.
2
گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
10.22034/jpusd.2026.565889.1387
چکیده
هوش مصنوعی میتواند فرآیندهای برنامهریزی، کنترل هزینه، مدیریت کیفیت و هماهنگی بین ذینفعان را بهبود دهد و بهرهوری و شفافیت پروژهها را افزایش دهد.هدف اصلی این مطالعه، تحلیل تأثیر کاربردهای ai بر مدیریت پروژههای مسکونی فضاهای پیراشهری شهری است تا میزان و نحوه اثرگذاری آن بر بهبود عملکرد فرآیندهای مدیریت پروژه مشخص گردد.این تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی و کاربردی است. دادهها بهصورت میدانی از طریق پرسشنامه محققساخته جمعآوری شدهاند و جامعه آماری شامل کارشناسان، متخصصان حوزه ساختوساز و کارشناسان دانشگاهی است. حجم نمونه با استفاده از نموه در دسترس 209 نفر تعیین گردید. از تحلیل عاملی اکتشافی، تی تک نمونه ای، همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی، تحلیل واریانس و تعقیبی دانکن استفاده شد.این پژوهش در فضاهای پیراشهری شیراز انجام شده است و نتایج آن محدود به ساختار و ویژگیهای پیراشهری، سازمانی و پروژهای این قلمرو جغرافیایی میباشد. تحلیل عاملی اکتشافی سه بعد اصلی کاربردهای ai در پروژههای مسکونی فضاهای پیراشهری شهری را شناسایی کرد که ۸۸ درصد واریانس کل را تبیین میکنند: «خودکارسازی و بهینهسازی فرآیندها»، «یادگیری و پیشبینی هوشمند» و «پشتیبانی تصمیم و نظارت هوشمند». آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین کاربردهای ai و شاخصهای مدیریت پروژه رابطهای بسیار قوی و معنادار وجود دارد (r = 0/971).رگرسیون خطی ساده تأثیر مستقیم و معنادار کاربردهای ai بر بهبود عملکرد مدیریت پروژههای مسکونی را با ضریب تعیین 943/۰ تأیید کرد. همچنین، نتایج آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) و آزمون تعقیبی دانکن تفاوت معناداری در دیدگاه گروههای شغلی مختلف نشان داد؛ بهگونهای که کارشناسان دانشگاهی و پژوهشگران بالاترین میانگین تأثیرپذیری را نسبت به سایر گروهها گزارش کردند. این نتایج بیانگر آن است که استفاده هدفمند از فناوریهای ai میتواند در زمینههایی مانند برنامهریزی زمانی، برآورد هزینه، ارزیابی ریسک، کنترل کیفیت و تصمیمگیری مدیریتی نقش تعیینکنندهای ایفا کند.
جلیلیان شفیع، علی و رضازاده همدانی، علی و جاودانی ایرانی نژاد، مجتبی و وفایی سبزوار، مجید. (1403) استفاده از ai در کنترل پروژههای شهری، اولین کنفرانس بینالمللی مدیریت شهری و شهرسازی،تهران،https://civilica.com/doc/2117455
حسینی، سیده زهرا، رئوفی، روژین، زرآبادی پور، زهرا و مقدم، سمانه. (1403). تحلیل عوامل تبیین نقش هوش مصنوعی در برنامهریزی شهری و توسعۀ شهرها.صفه.۳۴(۳)، ۱۱۳-۱۳۳. https://doi. 10.48308/sofeh.2024.104799
خلیلیان، شهرزاد و شاهحسینی، وحید و کیا، سعید. (1392) کاربرد شبکه هوش مصنوعی در مدیریت پروژه عمرانی، همایش ملی مهندسی عمران کاربردی و دستاوردهای نوین،کرج،https://civilica.com/doc/255686
Anwar, M. R., & Sakti, L. D. (2024). Integrating artificial intelligence and environmental science for sustainable urban planning. IAIC Transactions on Sustainable Digital Innovation (ITSDI), 5(2), 179-191. https://www.aptikom-journal.id/itsdi/article/view/666
Datta, S. D., Islam, M., Sobuz, M. H. R., Ahmed, S., & Kar, M. (2024). Artificial intelligence and machine learning applications in the project lifecycle of the construction industry: A comprehensive review. Heliyon, 10(5). https://www.cell.com/heliyon/fulltext/S2405-8440(24)02919-0
He, W., & Chen, M. (2024). Advancing urban life: A systematic review of emerging technologies and artificial intelligence in urban design and planning. Buildings, 14(3), 835. https://www.mdpi.com/2075-5309/14/3/835
Hu, T., Chen, T., Yu, G., Zhang, M., Ding, Y., Liu, H., & Wang, Y. (2025). Enhancing Urban Space Optimization and Governance through Artificial Intelligence: Insights from Megacities. Journal of Remote Sensing, 5, 0748. https://spj.science.org/doi/abs/10.34133/remotesensing.0748
Jain, A., & Varma, H. (2025). Artificial Intelligence Based Site Selection for the Construction of Megastructures in Urban areas. Urban Planning and Construction, 3(1), 51-62. https://ojs.bilpub.com/index.php/upc/article/view/536
Kazeem, K. O., Olawumi, T. O., & Osunsanmi, T. (2023). Roles of artificial intelligence and machine learning in enhancing construction processes and sustainable communities. Buildings, 13(8), 2061. https://www.mdpi.com/2075-5309/13/8/2061
Salimimoghadam, S., Ghanbaripour, A. N., Tumpa, R. J., Kamel Rahimi, A., Golmoradi, M., Rashidian, S., & Skitmore, M. (2025). The Rise of Artificial Intelligence in Project Management: A Systematic Literature Review of Current Opportunities, Enablers, and Barriers. Buildings, 15(7), 1130. https://www.mdpi.com/2075-5309/15/7/1130
Sharajsharifi, M. (2023). Artificial Intelligence in Sustainable Urban Housing and Infrastructure Planning: A Systematic Review of Emerging Approaches and Challenges. Journal of Cyberspace Studies, 7(2), 321-343. https://jcss.ut.ac.ir/article_102629.html
Sharajsharifi, M., Sharifi Poor Bgheshmi, M. S., & Aeini, B. (2025). Artificial Intelligence for equitable urban housing: Insights from US sustainable planning experts. Code, Cognition & Society, 1(1), 141-163. https://www.ccsreview.com/article_228045.html
Vergara, D., del Bosque, A., Lampropoulos, G., & Fernández-Arias, P. (2025). Trends and applications of artificial intelligence in project management. Electronics, 14(4), 800. https://www.mdpi.com/2079-9292/14/4/800
Vishwakarma, S., & Vishwakarma, S. (2024, December). Impact of artificial intelligence and internet of things technologies on smart cities and urban planning. In 8th IET Smart Cities Symposium (SCS 2024) (Vol. 2024, pp. 877-881). IET. https://ieeexplore.ieee.org/abstract/document/10949318
Wijayasekera, S. C., Hussain, S. A., Paudel, A., Paudel, B., Steen, J., Sadiq, R., & Hewage, K. (2022). Data analytics and artificial intelligence in the complex environment of megaprojects: Implications for practitioners and project organizing theory. Project Management Journal, 53(5), 485-500. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/87569728221114002
