توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

الزامات دستیابی به الگوی مدیریت یکپارچه شهری ـ روستایی در پیرامون کلانشهر تهران(مورد مطالعه: ناحیه ری)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 استاد، گروه جغرافیا، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.
10.22034/jpusd.2025.548831.1377
چکیده
نارسایی‌های ساختاری نظام مدیریت، ناهماهنگی میان زیرسیستم‌های اجتماعی - اقتصادی و اکولوژیکی- اجتماعی نواحی روستایی پیرامون کلانشهرها را تشدید کرده است. در این راستا، پژوهش حاضر باهدف شناسایی الزامات دستیابی به الگوی مدیریت یکپارچه شهری ـ روستایی در پیرامون کلانشهر تهران انجام‌شده است. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی ـ تحلیلی است. جامعه آماری، 60 سکونتگاه روستایی واقع در حریم کلانشهر تهران از توابع ناحیه ری می‌باشد. جامعه هدف شامل خبرگان دانشگاهی، مدیران دستگاه‌های اجرایی، مدیران و خبرگان محلی بوده‌اند که به‌صورت هدفمند، با استفاده از روش گلوله‌برفی انتخاب‌شده‌اند. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از تحلیل عاملی و تحلیل مسیر در محیط نرم­افزار SPSS استفاده‌شده است. نتایج نشان داد، هشت عامل یکپارچگی سیاستی ـ سرزمینی، یکپارچگی ساختاری ـ مدیریتی، یکپارچگی بخشی ـ سازمانی، یکپارچگی عملکردی ـ اجرایی، یکپارچگی مالی ـ اعتباری، یکپارچگی قانونی، یکپارچگی عمودی و شهروندمداری به‌عنوان الزامات تحقق‌پذیریِ الگوی مدیریت یکپارچه شهری ـ روستایی شناسایی‌شده‌اند که درمجموع 98 درصد واریانس را تبیین می‌کنند. درنهایت براساس نتایج تحلیل مسیر، یکپارچگی سرزمینی ـ سیاستی، یکپارچگی سازمانی ـ بخشی، یکپارچگی ساختاری ـ مدیریتی و یکپارچگی عملکردی ـ اجرایی با اثرگذاری مستقیم بر شکل‌گیری مدیریت یکپارچه شهری ـ روستایی با «ضریب بتای منفی» بر این نکته تأکیددارند که تحقق یکپارچه‌سازی، تضمین‌کننده نتایج مثبت نیست؛ بلکه یکپارچگی مدیریت شهری ـ روستایی به‌شدت وابسته به کیفیت اجرای الزامات بنیادین آن است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اتقائی، حمید، پیله‌ور، علی‌اصغر.(1395). تدوین الگوی تحقق مدیریت یکپارچه مادرشهر‌ها(نمونه موردی: مشهد). نشریه معماری و شهرسازی . 9(17). 301-285.
اسدی، ایرج، برک پور، ناصر.(1399). سازمان رهبر، مدل متناسب مدیریت شهری یکپارچه در ایران. نشریه هنرهای زیبا. معماری و شهرسازی. 25(4). 30-17.  10.22059/JFAUP.2021.326244.672648
امیرانتخابی، شهرام، اکبری، مجید، بوستان احمدی، وحید، ضرغام فرد، مسلم.(1402) تدوین نقشه راهبردی مدیریت یکپارچه شهری در کلان­شهرهای ایران (مطالعه موردی: کلان­شهر تهران). فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه‌های انسانی. 18(1). 51-67. 20.1001.1.25385968.1402.18.1.5.2
برک‌پور، ناصر، اسدی، ایرج .(1401). عرصه‌های گذار به مدیریت شهری یکپارچه در ایران با تأکید بر وظایف، کارکردها و صلاحیت‌های شورای شهر و شهرداری. فصلنامه اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری. 3(2). 81-70.  10.22034/uep.2022.319517.1151
برک‌پور، ناصر، اسدی، ایرج.(1388). مدیریت و حکمروایی شهری. انتشارات دانشگاه هنر. تهران.
تازه دل، ستاره، شیعه، اسماعیل، سیدحسینی، سیدمسلم، حبیبی، کیومرث.(1400). تدوین الگوی مدیریت یکپارچۀ حوزة مادر شهری با تأکید بر حکمروایی. برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای. 6(16). 48-25.   doi.org/10.22054/urdp.2021.61750.1354
جمشیدزاده، ابراهیم.(1382). بررسی و تحلیل هزینه‌ها و اعتبارات شهرداری‌های کشور سال‌های 50-56 و 71-79. مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. 4(13).
حاجی لو، زهرا، ارغان، عباس، دریاباری، سیدجمال­الدین، فرهودی، رحمت­الله.(1397). تحلیلی بر عوامل مؤثر بر نظام مدیریت شهری کلان‌شهر تهران در راستای مدیریت یکپارچه شهری. جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 8(33). 159-141.
خبرگزاری ایرنا.(1404). گزارش: ساخت‌وسازها در حریم تهران منوط به مجوز استانداری است. ۷ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۱۷ . کد خبر 85981423(https://www.irna.ir)
خبرگزاری ایمنا.(1399)، گزارش: روزانه ۹ هزار تن پسماند به ری منتقل می‌شود، ساعت 11:15. (https://www.imna.ir)
خلیج، محمدعلی، سرور، رحیم، سعیده زرآبادی، زهرا سادات.(1397). تحلیلی بر انواع تفرق‌ها و میزان اثرگذاری آن‌ها بر تحقق مدیریت یکپارچه حریم پایتخت. فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی. 13(2). 303-283.
دربان آستانه، علیرضا، رضوانی، محمدرضا، قدیری معصوم، مجتبی، قربانی، معصومه. (1403). مرور نظام‌مند تحلیلی چارچوب یکپارچه مدیریت محلی در روستاهای پیراشهری (سال‌های 2010-2020). پژوهش‌های روستایی. 15(1).  148-161.  10.22059/JRUR.2023.92920
دویران، اسماعیل، کاظمیان، غلامرضا، مشکینی، ابوالفضل، افتخاری، عبدالرضا ،  کلهرنیا، بیژن.(1391). مدیریت یکپارچه شهری در ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی شهرهای میانی ایران؛ مورد پژوهی: زنجان و همدان. مجله مدیریت شهری و روستایی. 10(30).68-53. http://ijurm.imo.org.ir/article-1-177-fa.html
رجب صلاحی، حسین، تقوایی، مسعود، ضرابی، اصغر.(1398). تحلیل شاخص‌های تأثیرگذار بر پیاده‌سازی مدیریت یکپارچه شهری(مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران). مجله مدیریت شهری و روستایی. 18(54). 282-261.
رهنمایی، محمدتقی، مدیری، مهدی، خداشاهی، علی. (1400). بررسی عوامل یکپارچگی مدیریت کلان‌شهر تهران؛ چالش‌ها و راهبردها. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 11(43). 133-111.   20.1001.1.22286462.1400.11.3.7.9
سهرابی، محمد، رضوانی، علی اصغر، رجبی، آزیتا.(1398). بازنگری در قوانین و مقررات شهری و تأثیر آن در تحقق مدیریت یکپارچه شهری تهران با تأکید بر یک مدل راهبردی پایدار. فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. 11(4). 204-185.   20.1001.1.66972251.1398.11.4.10.1
شاهی‌دشت، غلامرضا، سرور، رحیم، مدیری، مهدی.(1402). ارزیابی انواع تفرق‌ها و تأثیر بر مدیریت یکپارچه حریم کلان‌شهر مشهد. فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی. 3(1). 198-179.  10.52547/gsma.3.1.179
شفیعی‌ثابت، ناصر، رحمانی، بیژن، رهبری، مهناز.(1399). رویکرد مدیریت روستایی و تحولات فضایی سکونتگاه‌های روستایی(موردمطالعه: استان سمنان). مجله آمایش جغرافیایی فضا. 10(35). 280-257. doi: 10.30488/gps.2019.128870.2774
شیخی، محمد، شبستر، محسن.(1397). آسیب‌شناسی مدیریت یکپارچه حریم کلان‌شهر تهران. فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای. 3(4). 34-1. https://doi.org/10.22054/urdp.2019.42544.1128
صفایی‌پور، مسعود، رضوی، سیده معصومه، محقق، زهرا، رمضان پور اسعدیه، خاطره.(1399). سنجش و ارزیابی وضعیت مؤلفه‌های مدیریت یکپارچه‌سازی شهری در کلان‌شهر اهواز. فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری ـ منطقه‌ای. 10(37). 22-1.  20.1001.1.23452277.1399.10.37.1.9
طالشی، مصطفی، طالشی، سمیرا.(1402). طرح‌ریزی الگوی مدیریت یکپارچه فضایی سکونتگاه‌های روستایی در حریم کلان‌شهرها. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. 12(45). 58-35.   20.1001.1.23222131.1402.0.50.1.7
طلا حسین.( ۱۳۹۸) تدوین مدل یکپارچه حکمرانی و مدیریت شهری تهران با نگاهی بر مدل‌های مدیریت شهری  کلان‌شهرهای جهان، مدیریت شهری و روستایی، ۱۸ (۵۵) :۱۵۳-۱۷۲.  http://ijurm.imo.org.ir/article-۱-۲۵۸۶-fa.html
عزیزی، محمدمهدی، ابویی اردکان، محمد، نوری، نسرین.(1391). بررسی نقش کنشگران و ابزارهای مدیریت شهری در مدیریت یکپارچه کلان‌شهر تهران. فصلنامه هویت شهر. 6(10). 16-5. 20.1001.1.17359562.1391.6.10.1.6
عطایی، سیاوش؛ افراخته، حسن و جوان، فرهاد. (1400). سنجش پایداری عرصه­های پیراشهری با تأکید بر نقش مدیریت روستایی مورد: بخش کهریزک. توسعه فضاهای پیراشهری، 3(2)، 47-66.
قالیباف، محمدباقر، حافظ‌نیا، محمدرضا، محمدپور، علی.(1392). نقش تقسیمات شهر در مدیریت یکپارچه شهری(مطالعه موردی: شهر تهران). جغرافیا . 11(37). 70-37.
قربانی، معصومه، دربان آستانه، علیرضا، رضوانی، محمدرضا، قدیری معصوم، مجتبی­.(1403). تحلیل عوامل مؤثر بر مدیریت یکپارچه محلی در سکونتگاه‌های روستایی حریم کلان‌شهر تهران. فصلنامه مسکن و محیط روستا. 43(185). 74-61. doi.org/10.22034/43.185.61
کاظمیان، غلامرضا، میرعابدینی، سیده زهره.(1390). آسیب‌شناسی مدیریت یکپارچه شهری در تهران از منظر سیاستگذاری و تصمیم‌گیری شهری. نشریه هنرهای زیبا ـ معماری و شهرسازی. 3(46).38-27     20.1001.1.22286020.1390.3.46.3.7
مقیمی، سیدمحمد.(1402). اداره امور حکومت‌های محلی: مدیریت شوراها و شهرداری‌ها،.انتشارات سمت. تهران.
Ahrend, R., Lembcke, A. C., & Schumann, A. (2017). The role of urban agglomerations for economic and productivity growth. International productivity monitor, (32), 161- 179.
Arretche, M. (2013). Governance and finance in two Brazilian metropolitan areas. Finance and Governance of Metropolitan Areas in Federal Systems.Oxford University Press (forthcoming).
Barros, J. L., Tavares, A. O., Monteiro, M., & Santos, P. P. (2018). Peri-urbanization and rurbanization in Leiria city: The importance of a planning framework. Sustainability, 10(7), 2501. https://doi.org/10.3390/su10072501
Chakrabarty, BK .(2001). Urban management: Concepts, Principles, Techniques and Education, Cities,18 (5): 331-345. https://doi.org/10.1016/S0264-2751(01)00026-9
Elmenofi, Gehan A.G. El Bilali, Hamid. Berjan, Sinisa )2014.( Governance of rural development in Egypt, Agricultural Science, 59 (2): 285-296. DOI:10.1016/j.aoas.2014.11.018
Ertan, T., & Eğercioğlu, Y. (2016). Historic city center urban regeneration: Case of Malaga and Kemeraltı, Izmir. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (223), 601-607. doi:10.1016/j.sbspro.2016.05.362
Friedmann, J. (2004), Hong Kong, Vancouver and Beyond: Strategic Spatial Planning and the Longer Range, Planning Theory and Practice, Vol. 5, No. 1.49-67. DOI:10.1080/1464935042000185062
https://population.un.org/wup/publications/files/wup2014-report.pdf Institute on Municipal Finance and Governance.
Kazemian, S.G; Ziyaei, M; Amiri,M and Moradi,H(2025). Investigating Micro-System Management Establishment of Peri-Urban Areas (Case Study: Tehran Metropolis- District 22), A Quarterly Journalof UrbanEconomics and Management,Vol. 5, No3(19), 41-57. 20.1001.1.23452870.1396.5.18.3.1
Le Blanc, David(2015). Towards Integration at Last? The Sustainable Development Goals as a Network of Targets, Sustainable Development, Volume23, Issue3.  https://doi.org/10.1002/sd.1582
Li, Z.; Liu, C.; Chen, X. (2022). Power of Digital Economy to Drive Urban-Rural Integration: Intrinsic Mechanism and Spatial Effect, from Perspective of Multidimensional Integration. Int. J. Environ. Res. Public Health, 19, 15459. https:// doi.org/10.3390/ijerph192315459.
McGill, R. (1998). Urban Management in Developing Countries, Cities, 15(6), 463–471.
Schwedler, H. (2011). Integrated urban governance: The way foeward. Commission 3 manual. Retrieved from https:// www.metropolis.org/ sites/default/ files/ c3-metropolis-urban-governance-eng_0.pdf
Shah A, Shah S., (2006). The new vision of local governance and the evolving roles of local governments, In: Shah A. (editor) Local Governance in Developing Countries, The World Bank. Washington, DC: World Bank; 2006.1-46.
Sietchiping, Remy. Kago, Jackson. Zhang, Xing. Quan, RafTuts. Clarissa Augustinus (2014). Role of Urban–Rural Linkages in Promoting Sustainable Urbanization, Environment and urbanization Asia, 5(2): 219-234. DOI:10.1177/0975425315577170.
Slack, E., & Côté, A. (2014). Is Toronto Fiscally Healthy? A Check-up on the City’s Finances. https://imfg.org/research/doc/?doc_id=288
Sun ،Pan. Zhou, Li Ge ،Dazhuan, Xiaoxue, Lu, Mengqiu. (2021). How does spatial governance drive rural development in China's farming areas? Habitat International, Vol 109، 102320.
UN-Habitat. (2023). Urban–Rural Linkages: Guiding Principles and Framework for Action — Second Edition. Nairobi: United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org/sites/default/files/2020/03/url-gp-1.pdf
United Nations Department of Economic and Social Affairs (UN DESA)(2019).  WorldUrbanizationProspects Highlights, United Nations  New York, 2019.
United Nations. (2014). World Urbanization Prospects.
Visseren-Hamakers I.J. (2015). Integrative environmental governance: enhancing governance in the era of synergies, Current Opinion in Environmental Sustainability, 14: ISSN 1877-3435, 136- 143. https://doi.org/10.1016/j.cosust.2015.05.008.
Wilson, R. Jones, K,Fleischfresser,Davis, B (2015). Indigenous land management in urban and peri-urban landscapes. Hons thesis., University of the Sunshine Coast. DOI:10.13140/RG.2.1.2239.3846
Yu, T., Shu, T., Xu, J. (2024). Spatial pattern, and evolution of China’s urban agglomerations. Frontiers of Urban and Rural Planning, 2(7). https://link.springer.com/article/10.1007/s44243-023-00027-6
Zasada, Ingo. Hafner, Kati. Schaller, Lena. Zanten, Boris. T. Van. Lefebvre, Marianne. Malak-Rawlikowska, Agata. Nikolov, Dimitre. Rodriguez-Entrena, Macario. Manrique, Rosa. Ungaro, Fabrizio. Zavalloni, Matteo. Delattre, Laurence. Piorr, Annette. Kantelhardt, Jochen.Verburg, Peter, H. and Viaggi, Davide. (2017). A conceptual model to integrate the regional context in landscape policy, management and contribution to rural development: Literature review and European case study evidence, Geoforum, 82: 1-12. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2017.03.012