توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

توانسنجی دفاتر تسهیلگری در زمینه توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی(مطالعه موردی: محلات قائم و امین آباد قم )

نوع مقاله : مقاله برگرفته از پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و گردشگری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
2 استاد گروه جغرافیا و گردشگری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
10.22034/jpusd.2025.539955.1363
چکیده
اسکان غیررسمی از جلوه­های بارز فقر شهری است که به صورت برنامه­ریزی نشده و ناموزون در درون و یا اطراف شهرها به وجود می­آید. این پدیده که محصول توزیع ناعادلانه قدرت، ثروت و خدمات در سطوح ملی و منطقه­ای می‌باشد، در بسیاری از کشورهای جهان به‌ویژه کشورهای درحال‌توسعه شکل‌گرفته است.هدف این پژوهش توانسنجی دفاتر تسهیلگری درزمینه توانمندسازی سکونتگاه‌های پیراشهری در محلات شهر قائم و امین‌آباد قم می‌باشد. جامعه آماری تحقیق شامل ساکنین محلات شهر قائم و امین‌آباد شهر قم می­باشند. ازنظر جمعیتی، تعداد 27 هزار نفر در محله قائم و 25 هزار نفر در محله امین‌آباد ساکن هستند. حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار Sample Power و با درنظرگرفتن حداکثر اطمینان، حداقل میزان خطا و توان آزمون به تعداد ­200 نفر محاسبه شد. به‌منظور ارزیابی میزان موفقیت دفاتر مذکور پرسشنامه‌ها در میان اهالی دو محله هدف توزیع گردید. جهت تجزیه‌وتحلیل دادهای جمع‌آوری‌شده از آزمون­های آماری تی تک نمونه‌ای و تحلیل عاملی استفاده‌شده است. از نتایج تحقیق با بررسی وضعیت میانگین هریک از متغیرها می‌توان این‌گونه استنباط نمود به‌استثنای 8 زمینه فعالیتی دفاتر تسهیلگری در سایر زمینه‌ها نتوانسته عملکرد موفقی داشته باشد و نیازمند بازبینی در وضعیت فعالیتی دفاتر، بهبود شرایط و رفع کاستی­ها موجود می­باشند. همچنین میزان رضایت عمومی مردم از عملکرد دفاتر تسهیلگری در سطح دو محلات نشان از عدم برآورده ساختن انتظارت مردمی در این محلات دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی، مهدی، نوروزی، اصغر و بابادی، سمیه. 1401. ارزیابی اثربخشی عملکرد دفاتر تسهیل گری در فرآیند توسعه محلات غیررسمی(مطالعه موردی: محله ارزنان اصفهان). مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 14(4)، صص324-307
افراخته، حسن. 1399. فضاهای پیراشهری: الگوها، عوامل و پسایندها. مجله توسعه فضاهای پیراشهری، 2(1)، صص18-1
بذرگر، محمدرضا، رحیمی، محمد و سلطانی، علی.(1396). ظرفیت­سنجی مدیریت­شهری در فرایند توانمندسازی سکونتگاه­های غیررسمی(نمونه موردی: پنج شهر ایران). نشریه جغرافیا. 15(53)،صص 250-233.
بردبار گلوی، اعظم و قنبری، سیروس. (1402)، نقش تسهیلگری فرآیندهای اجتماع‌محور در توانمندسازی اقتصادی محلات پیراشهری زابل. کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی.15(2) صص 94-79.
بزی، خدارحم، کیانی، اکبر و صفرزایی، عبدالغنی. (1395). بررسی علل شکل­گیری و راهکار مقابله حاشیه‌نشینی شهر زابل با تأکید بر توانمندسازی. مطالعات شهری. 6 (21). صص 28-17.
بهزادفر، مصطفی، نقره‌کار، عبدالحمید، و صالحی، سیدکمیل. 1397. ارزیابی شاخص‌های توانمندسازی در سکونتگاه‌های غیررسمی با رویکرد دارایی مبنا در کلانشهر تهران(نمونه موردی: محله میان‌آباد اسلام‌شهر). جغرافیا. 57(16). صص114-96
بهزادی، سجاد و جلیلی صدرآباد، سمانه. 1402. بررسی نقش دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی در توانمندسازی محدوده­های هدف توسعه (نمونه مطالعاتی: محله ناصرخسرو اصفهان). جغرافیا و توسعة فضای شهری. 10(1)، صص 173-157.
پوراحمد، احمد، زیاری، کرامت الله و حمیدی، اکبر. 1394. سنجش کارکرد دفاتر تسهیلگری در نوسازی بافت­های فرسوده شهری (مطالعه موردی: ناحیه 4 منطقه 11 شهر تهران). فصلنامه جغرافیایی سرزمین. 47.صص 64-49.
حاج علی‌اکبری، کاوه.1390. تسهیلگری در بافت­های فرسوده شهر تهران. نشریه هفت‌تپه. 37.صص 38-25.
حکیمی، هادی، سعدلونیا، حسین و میرزایی، علی.1397. امکان‌سنجی اجرای راهبردهای توانمندسازی در ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی در ایران. فصلنامه راهبرد توسعه. 56.صص 163-135.
رستم زاده، یاور. 1390. ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه­های غیررسمی در محلات شهری با بررسی نگرش ساکنین محلی. مورد پژوهشی: محله توحید شهر بندرعباس. فصلنامه مدیریت شهری. 29.صص 336-321.
زالی، نادر، رحمتی، یوسف، و چاره، نجمه. 1394. ارزیابی و نقدی بر طرح ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی شیراز, مطالعه موردی محله مهدی‌آباد (کتس بس). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 6(23). صص132-115
زنگانه، احمد، یوسفی بابادی، سعید و پریزادی، طاهر. 1398. برنامه‌ریزی راهبردی به‌منظور توانمندسازی محله‌های دارای فقر شهری (مطالعۀ موردی: شهرکرد). پژوهش­های جغرافیای انسانی. 51(4)صص 1049-1033.
شاطریان، محسن و صدیقه کیانی سلمی .1395. بررسی و مقایسه ابعاد توانمندسازی در بین محلات شهری (مطالعه موردی: محله پشت مشهد بالا و محله طاهر و منصور شهر کاشان). نشریه جغرافیای اجتماعی شهری. 3(8)،صص 86-63.
شاطریان، محسن، گنجی پور، محمود و اشنویی، امیر. 1392. اسکان غیر رسمی-پدیده­ای در حال گسترش در هزاره سوم. انتشارات دانشگاه کاشان. چاپ اول.
شیخی، حجت، برونک، فرهاد، زنگیشه یی، سجاد.1400. توسعه محلی و رویکرد تسهیلگری اجتماع‌محور، فصلنامه چشم­انداز شهرهای آینده. 1،صص 75-61.
کیانی سلمی، صدیقه، شاطریان، محسن، و صفری، حامد.1399. شناسایی عوامل تسهیل‌کننده توانمندسازی محله­های حاشیه­نشین شهر اصفهان (مطالعه موردی: محله عاشق‌آباد). فصلنامه پژوهش‌های جغرافیایی برنامه­ریزی شهری. 8(1)،صص 192-161.
گنجلو، عاطفه و سعیدی مفرد، ساناز. 1398. نقش سازمان‌های مردم‌نهاد و تشکل‌های محلی در توانمندسازی اجتماعی سکونتگاه­های غیررسمی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. 4.صص 491-483.
عباس زاده، شهاب و گوهری، حمید. 1387. توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی با تکیه‌بر سرمایه اجتماعی نمونه موردی: شهر شهید باهنر مشهد. اولین کنفرانس اقتصاد شهری ایران. مشهد.صص 16-1.
محمدی دوست، سلیمان، مرادی­ریزی، مرضیه، و خانی زاده، محمدعلی. 1397. ارزیابی نقش مدیریت شهری در توانمندسازی سکونت­گاه­های فقیرنشین شهری با تأکید بر خواسته­های ساکنان. مطالعه موردی: محله زینبیه شهر اصفهان. آمایش جغرافیایی فضا. 8(29)،صص 166-147
مشیری، فرخ، صرافی، مظفر و دهبان، محبوبه. 1392. جایگاه سرمایه اجتماعی در توانمندسازی و ساماندهی اجتماعات ساکن در سکونتگاه‌های غیررسمی. همایش ملی جغرافیا.شهرسازی و توسعه پایدار تهران. انجمن محیط‌زیست کومش. دانشگاه صنعت هوایی.  صص13-1
Akhmat ,G., Mahroof Khan, M. 2011. Key interventions to solve the problems of informal abodes of the third world, due to poor infrastructure. 2nd International Geography Symposium GEOMED2010. Procedia Social and Behavioral Sciences 19: PP56–60.
Ani, F., Ramlan, N., Suhaimy, K. A. M., Jaes, L., Damin, Z. A., Halim, H., & Ahmad, S. (2018). Applying empowerment approach in community development. In Proceedings of The International Conference on Social Sciences (ICSS),1 (1).
El Menshawy, A., Shafik., S.,  khedr, F. 2016. Affordable Housing as a Method for Informal Settlements Sustainable Upgrading. Procedia - Social and Behavioral Sciences Volume 223:PP126-133.
Khalifa, M.A. 2015. Evolution of informal settlements upgrading strategies in Egypt: From negligence to participatory development. Ain Shams Engineering Journal (6):PP1151-1159.
Mamdouh Nassar, D., Gamil Elsayed, H. 2018. From Informal Settlements to sustainable communities. Alexandria Engineering Journal 57:PP2367-2376.
Parikh,P. , Bisaga I., Loggia, C., Georgiadou, M.C.,Ojo-Aromokudu, J. 2020. Barriers and opportunities for participatory environmental upgrading: Case study of Havelock informal settlement, Durban.
Pilehvar, A. (2021). Spatial-geographical analysis of urbanization in Iran. Humanities and Social Sciences Communications, 8(1), PP1-12.
UN. Habitat (2003). The challenge of slums; global report on human settlements and metropolitanisation. Available at: http://www.unhabitat.org
Zhang, Q., Yung, E. H. K., & Chan, E. H. W. (2018). Towards sustainable neighborhoods: Challenges and opportunities for neighborhood planning in transitional urban China. Sustainability, 10(2),P 406.